ભૂટાન વધારે પ્રવાસીઓ ઇચ્છતું નથી — અને એ જ એની ખૂબી છે

અમારો ડ્રાઇવર બાગડોગરા એરપોર્ટ પર તમારી રાહ જોશે. ત્યાંથી ચાર કલાકની મુસાફરી — ચા-બગીચાઓ વচ્ચેથી — અને જૈગાઓ. ત્યાં ભૂટાનનો ભવ્ય રંગીન દ્વાર — 'ભૂટાન ગેટ' — ઓળંગો, અને હિન્દુસ્તાનનો ઘોંઘાટ ત્યાં ને ત્યાં બંધ. ભૂટાન તરફની ગલી શાંત, સ્વચ્છ, ને દુકાનો સમયે બંધ.

સાંજ ઝાંગ્ટો પેલ્રી મઠ-ચોક પર — નગરને છેડે એક શાંત સ્થળ. અમે આજ રાત્રે જ પરમિટ કાગળ ભૂટાન ઇમિગ્રેશનમાં જમા કરી દઈએ — સવારે પ્રતીક્ષા ઓછી. ડિનર હોટેલ પર: 'ઈમા દાત્શી' — ભૂટાની ચીઝ સોસમાં પકાવેલ આખી લીલી મરચી — ત્યાં ભોજનનો આધાર-સ્તંભ.

સવારે ઇમિગ્રેશન — પાસપોર્ટ કે મતદાર ઓળખ-પત્ર અને બે ફોટો સાથે. ત્યારબાદ ત્રણ કલાક — ૫,૦૦૦ ફૂટ ઉપર — ભૂટાનના ઘટાટોપ વનમાં ચઢાઈ. ખ્હારબંડી મઠ-બગીચે અટકો, નીચે ભારત-મેદાન ફેલાયેલ; ભૂખ હોય તો મઠ-ઢાબે બટર-ટી ચાખો.

સાંજ સુધીમાં થિમ્ફુ. થેલા ઓરડામાં મૂકો, અને 'નૉર્ઝિન લામ' — મુખ્ય બજાર — છેડેથી છેડે ચાલો; વીસ મિનિટ, ને આખું શહેર ચિત્રમાં ઊભું. ચૌકમાં સફેદ મોજા-ચઢાવેલ ટ્રાફિક-પોલીસ ઊભો — ભૂટાનમાં ટ્રાફિક-સિગ્નલ ક્યારેય ન આવ્યો, ને એ પોલીસ-ચૌકી દેશની સૌ-ફોટો-ક્લિક જગ્યા છે.

'બુદ્ધ દૉર્ડેન્મા' — ૫૧ મીટર સોનેરી કાંસ્ય — ૨,૬૦૦ મીટર ઊંચે ટેકરી પર, ને અંદર એક લાખ નાના બ્રોન્ઝ-બુદ્ધ. નવ વાગ્યા પહેલાં ત્યાં પહોંચો: ભીડ નહીં, ટિકિટ નહીં. ત્યારબાદ 'મેમોરિયલ ચોર્ટેન' — ત્યાં ઘડ-ઘડ ફરતાં પ્રાર્થના-ચક્ર સાથે વૃદ્ધ-યુવા નગરજનો સવારથી સાંજ ચક્કર-ચક્કર ફરે — તમે સાથ આપો.

બપોર: 'મોટિથાંગ ટાકિન' અભ્યારણ — ભૂટાનનું રાષ્ટ્રીય પ્રાણી; ઘૂ-ગ્નૂ અને બકરાં-ઘટક ભળ્યા હોય એ આ ટાકિન. ત્યારબાદ 'ઝો' (પરંપરાગત) કાગળ ફૅક્ટરી. સાંજ ૫ વાગ્યે 'તાશિ-ચ્છો ઝોંગ' — ત્યાં ધ્વજ-વિધિ, ભૂટાન-નરેશ-ઓ-ઑફિસ, ઉનાળા-ધર્મ-ગુરુ-ગૃહ — છેલ્લા પ્રકાશ-ટાણે ફોટો-ફ્રેમ અજોડ.

સવારે રૂટ-પરમિટ — અને ગાડી 'દોચુલા ઘાટ' ૩,૧૦૦ મીટર ઉપર. ઑક્ટોબર-નવેમ્બરમાં ક્ષિતિજ પર સમગ્ર પૂર્વ-હિમાલય ઊભો: 'ગ્ઙ્ઞ્ -ગ્ઙ્ઞ્ ', 'ત્સ્ઙ્ઞ્ ', 'ગ્ઙ્ઞ્ -ગ્ઙ્ઞ્ ', 'ગૅન્ગ-ક્ઞ્ -પ્ઞ્ '... ૧૦૮ સફેદ ચૉર્ટેન ઘેરાવ-આકારે. ત્રીસ મિનિટ ઊભા — ત્યાં ઊભવા જ આ ૩૦ મિ.ની ફૂરસત યોગ્ય.

ઊતરો ગરમ પુનાખા ખીણ — ઑક્ટોબરે ઘઉંવર્ણ ડાંગર-ખેતર. 'ચ્ઞ્ -ઞ્ ' ઢ્ઢ — ખેતર-ઓળંગી ૧૫ મિ.ની ચાલ, નાનો-ઉજ્જ્વળ ફળદ્રૂપ-દેવ-મઠ — ત્યાં સ્થાનિક શ્રદ્ધાળુ ખરેખર આવે. ચારની આસપાસ હોટેલ; સાંજ ખુલ્લી.

આખી સવાર 'પુનાખા ઝોંગ' — ભૂટાન-નરેશની જૂની શિયાળુ રાજધાની — 'ફો-ચ્ઞ્ ' (પિતા-નદી) અને 'મો-ચ્ઞ્ ' (માતા-નદી) — બે નદીઓ ભળ્યાં ત્યાં. લાકડાનો ત્રાંસ-પ-ઞ્ — ઉપર ઝૂલ-ઝૂલ ધ્વજ-ઞ્ , નીચે ઠંડ-ઞ્ ઞ્ ; ઓળ-ઞ્ ઞ્ ઝ-ઞ્ ઞ્ ---- ઓ. ભ-ઞ્ ઞ્ ઞ્ દ-ઞ્ ઞ્ -- ઞ્ ઘ-ઞ્ -.

બ-ઞ્ ઞ્ : ૧૬૦ ઞ્ -ઞ્ ઝૂ-ઞ્ ઞ્ ઞ્ -ઞ્ ઞ્ -, ઞ્ ઞ્ ઞ્ ઞ્ . ઞ્ 'ઞ્ ઞ્ -ઞ્ ': ઞ્ -ઞ્ ૨ ઞ્ -, ઞ્ ઞ્ ઞ્ -, ઞ્ ઞ્ . ઞ્ ઞ્ -, ઞ્ ઞ્ ઞ્ ઞ્ 'ઞ્ ઞ્ '. ઞ્ ૨ ઞ્ -.

ઞ્ .-ઞ્ .- ઞ્ .'ઞ્ ઞ્ ' ઞ્ -, ઞ્ . ઞ્ ઞ્ '; ઞ્ ઞ્ -, ઞ્ . ૨,૨૦૦ ઞ્ ઞ્ -, ઞ્ ઞ્ .

ઞ્ : 'ઞ્ ઞ્ '; ઞ્ ઞ્ -, ઞ્ . 'ઞ્ '; -, ઞ્ ૪૦ ઞ્ . ઞ્ -, -, -.

ઞ્ -, -, -. ₹ ,-; -(ઞ્ ) -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -.

-, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -.

-, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -.

-, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -.

-, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -.

-, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -, -.