ભૂટાન, કિંગ્ડમ ઇન ગોલ્ડ: ગંગતે સાથે ફ્લાય-ઇન, ૯ રાત્રિ

દિલ્હીથી ડાબી બાજુ બેસો તો વિમાન પારો ખીણમાં વળાંક લે એ પહેલાં બારી બહાર હિમાલય હારબંધ પસાર થાય છે — જાગતા રહેવા જેવાં ગણ્યાગાંઠ્યાં ઉતરાણોમાંનું એક. પરમિટ આગમન વખતે જ સ્ટેમ્પ થાય છે, અને થિમ્ફુ સુધીનો રસ્તો કલાક નદીને કાંઠે ચાલે છે. સાંજ નોરઝિન લામ પર મુક્ત, જ્યાં નગરનો જાણીતો ટ્રાફિક પોલીસ ફરજ પર હોય છે.

ખીણ ઉપર બુદ્ધ દોર્દેન્મા, પ્રદક્ષિણા કરતા વડીલો વચ્ચે મેમોરિયલ ચોર્તેન, બગીચાવાળી રેસ્ટોરાંમાં ભોજન, પછી તેર પરંપરાગત કલાઓની શાળા જ્યાં કિશોરો લસરકે લસરકે થાંગ્કા ચિત્રકળા શીખે છે. કચેરી સમય પછી તાશિછો ઝોંગ મુલાકાતીઓ માટે ખૂલે છે, જ્યારે સાધુઓ ચોક પાછા સંભાળે છે.

સવારે દેવદારની ટેકરી ચઢીને તાંગો કે ચેરી મઠ સુધી પદયાત્રા — દરેક બાજુ એક કલાક, તક્તસંગ પહેલાં હિમાલયી કેડીનો પહેલો સ્વાદ — અને ઉપર સાધુઓ રેડતા હોય તો માખણવાળી ચા. બપોરે સપ્તાહાંત બજાર અને તીરંદાજીનું મેદાન, જ્યાં સ્થાનિક મેચ લગભગ હંમેશાં મળી રહે છે. રાત્રે હોટેલમાં ખાનગી ભૂટાની ભોજન.

ક્ષિતિજ પર પૂર્વ હિમાલય સાથે દોચુલાના ૧૦૮ ચોર્તેન વચ્ચે કૉફી, પછી બુરાંશથી કેળ સુધી — ઉતરાણ એટલું નાટકીય છે — હૂંફાળી ખીણમાં. બપોરે ડાંગરનાં ખેતરો ઓળંગીને ચિમિ લ્હાખાંગ, અને દિવસ પૂરો થાય નદીકાંઠાની તમારી અગાસી પર, નીચે વહેતી મો છુ સાથે.

થિમ્ફુથી દિવસના મુલાકાતીઓ આવે એ પહેલાં, સવારના કૂણા અજવાળે પુનાખા ઝોંગ. પછી ખેતરો વચ્ચેથી કલાકનું ચઢાણ રાણીઓએ બંધાવેલા ખામસુમ યુલ્લે નામગ્યાલ ચોર્તેન સુધી, જ્યાં આખી ખીણ નીચે પથરાયેલી દેખાય છે. પાછા વળતાં મોટો ઝૂલતો પુલ ઓળંગો, અને ભીની આવૃત્તિ જોઈતી હોય તો મો છુમાં રાફ્ટિંગ કરો.

લાવાલા ઘાટ ઓળંગીને પૂર્વમાં ફોબ્જિખા — હિમનદીએ કોતરેલો કટોરો, જ્યાં ઑક્ટોબરના અંતથી ફેબ્રુઆરી સુધી કાળી ડોકવાળા સારસ શિયાળો ગાળે છે અને એમના ખાતર વીજળીના તાર જમીન નીચે દોડે છે. પહેલાં ગંગતે મઠ, પછી ખીણના તળિયે વામન વાંસ વચ્ચેથી નેચર ટ્રેલ. આજની રાત્રિ સફરની સૌથી શાંત છે, બુખારી ચૂલા પાસે.

ધીરજથી લીધેલો મુસાફરીનો દિવસ: શિખરોની બીજી ઝલક માટે ફરી દોચુલા ઉપરથી, થિમ્ફુમાં ભોજન, અને મોડી બપોરે પારો. અજવાળું જાય એ પહેલાં રિનપુંગ ઝોંગ અને રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલયનો ગોળ બુરજ, પછી મુખ્ય બજારની હાથે રંગેલી દુકાનો અને મોટા ચઢાણ પહેલાં વહેલી રાત.

હોટેલના ભાથા-નાસ્તા અને લાકડીઓ સાથે સાતે કેડી પર. કોતરની સામે મઠ દેખાય એવી કૅફેટેરિયામાં ચા, પછી ધોધ પાસેથી પથ્થરની સીડી ચઢીને ખીણથી ૯૦૦ મીટર ઉપરનાં ગર્ભગૃહો સુધી. ઊતરીને મોડું ભોજન અને ફાર્મહાઉસમાં ગરમ-પથ્થર સ્નાન — આજે એ સામેલ છે, વૈકલ્પિક નહીં — અને ચૂલા પાસે રાત્રિભોજન.

સાતમી સદીનું, આજેય ઘીના દીવે ઝળહળતું ક્યિચુ લ્હાખાંગ, પછી ખીણમાં ઉપર દ્રુકગ્યેલનાં ખંડેર, જ્યાં ચોખ્ખી સવારે જોમોલ્હારી દૃશ્ય પૂરું કરે છે. બપોર તમારી છે — વણાટની દુકાનો, નદી કિનારે એક વધુ લટાર, અથવા કંઈ જ નહીં — ભૂટાનમાં એ પણ માનભર્યો કાર્યક્રમ છે. નગરમાં વિદાય ભોજન.

સવારે દસ મિનિટ દૂરના પારો ઇન્ટરનેશનલ પર ટ્રાન્સફર — આ વખતે જમણી બાજુની બારીવાળાને હિમાલય મળે છે. બપોરે તો તમે ઘરે, જે પ્રાર્થના ચક્ર અને દેવદારના ધુમાડાની નવ રાત્રિ પછી જરા ગેરવાજબી લાગે છે.