સફેદ રણ, ગીર અને દ્વારકા, ૬ રાત્રિ

અમદાવાદ એરપોર્ટ પર સ્વાગત, અને બપોર પછી ભારતના પહેલા યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ શહેરની સફર: સીદી સૈયદ મસ્જિદની પ્રખ્યાત વૃક્ષ-જાળી, જૂની પોળોની કોતરેલી લાકડાની હવેલીઓ, અને 1930માં ગાંધીજી છોડી ગયા હતા એવો જ સચવાયેલો સાબરમતી આશ્રમ. સાંજ માણેક ચોકમાં તમારી પોતાની — દસ વાગ્યે ઘરેણાં બજાર સંકેલાય છે અને એ જ ચોકમાં ખાણી-પીણીનું બજાર જામે છે.

લાંબા પશ્ચિમી દિવસ માટે વહેલી શરૂઆત — છ-સાત કલાકમાં આશરે ૪૦૦ કિમી, હાઇવે પહેલાં અડાલજની વાવનો પડાવ અને સામખિયાળી પાસે બપોરનું ભોજન. ભીરંડિયારા ખાતે તમારી રણ-પરમિટ તપાસાય છે — ત્યાંનો રસ્તા-કિનારાનો માવો થોભવાનું વાજબી કારણ છે. મોડી બપોરે ધોરડોની ટેન્ટ સિટી પહોંચો છો, સૂર્યાસ્તે મીઠાના પોપડા પર ચાલવા સમયસર — જ્યારે રણ સફેદમાંથી ગુલાબી અને પછી રાખોડી થાય છે.

સવારે કાળો ડુંગર — કચ્છનું સૌથી ઊંચું સ્થળ, જ્યાંથી નજર પાકિસ્તાનની ક્ષિતિજ સુધીના આખા સફેદ વિસ્તારને આવરી લે છે. બપોર હસ્તકલાના પટ્ટામાં: નિરોણામાં ખત્રી પરિવાર સાથે રોગાન ચિત્રકળા, ઝુરામાં હાથે સૂર મેળવેલી તાંબાની ઘંટડીઓ, અને ભુજોડીના વણકરો. ધોરડો પાછા ફરી સાંજે મીઠા પર ઊંટગાડી અને ચાંદ નીચે ઉત્સવના લોકકલા કાર્યક્રમો.

આ પ્રવાસનો સાચુકલો દિવસ છે: આશરે ૪૫૦ કિમી અને આઠ કલાક, રાજકોટ પછી કાઠિયાવાડી ધાબે બપોરના ભોજનનો વિરામ — લસણિયા બટાકા અને બાજરાનો રોટલો મંગાવજો, આ એમનું પોતાનું મેદાન છે. સાંજ સુધીમાં સાસણ પહોંચી વહેલું જમી વહેલા સૂઈ જવાનું; આવતી કાલ સૂરજ પહેલાં શરૂ થાય છે.

પહેલા અજવાળે વન વિભાગના ગાઇડ સાથે ખુલ્લી જીપ્સીમાં અભયારણ્યમાં. ગીરના સિંહ વાહનોથી ટેવાયેલા જંગલના સિંહ છે, અને ગરમી એમને સાગની છાયામાં ધકેલે એ પહેલાં ટોળું મળવાની શ્રેષ્ઠ તક પરોઢના સ્લોટમાં છે — રસ્તામાં ચિતળ, સાંભર, નીલગાય અને કમલેશ્વર જળાશયના મગર. મોડા નાસ્તા પછી ટૂંકો રસ્તો સોમનાથ — દરિયા કિનારાનું મંદિર, શિખર પાછળ ઘૂઘવતાં મોજાં સાથે સાંજની આરતી, અને પછી લાઇટ-એન્ડ-સાઉન્ડ શો.

સવારે સોમનાથનાં દર્શન કરીને ઉત્તર તરફ દરિયાકિનારાનો રસ્તો — આશરે પાંચ કલાક, પોરબંદરના પડાવ સાથે, જ્યાં કીર્તિ મંદિરમાં ગાંધીજીનો જન્મ થયો હતો એ ઘર સચવાયું છે. મોડી બપોરે દ્વારકા પહોંચી આરતી ટાણે દ્વારકાધીશ મંદિર — જ્યારે ૪૩ મીટરના શિખરે નવી ધજા ચઢતી આખી ભીડ જુએ છે. ધજા દિવસમાં પાંચ વાર બદલાય છે, અને જોવા જેવી સાંજની જ છે.

ઓખાથી બેટ દ્વારકાની વહેલી હોડી — ટાપુ પરનું મંદિર જ્યાં કૃષ્ણનું ઘર હોવાનું કહેવાય છે — અને પાછા ફરતાં રસ્તે નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ. જામનગર એરપોર્ટ સુધી આશરે અઢી કલાક; ફ્લાઇટો મુંબઈ અને અમદાવાદ થઈને જોડાય છે. બુકિંગ વખતે કહો તો રાજકોટ ડ્રોપ કે અમદાવાદ પરત-પ્રવાસ પણ ગોઠવી શકાય.