મોટા ભાગના લોકો મેઘાલયને કારની બારીમાંથી જુએ છે. બહાર નીકળવાનો રસ્તો આ છે.

ડ્રાઇવર તમને લોકપ્રિય ગોપીનાથ બોડોલોઈ એરપોર્ટ પર લે છે અને હોટેલ પહોંચાડે છે. બપોર નીલાચલ ટેકરી પર આવેલ કામાખ્યા મંદિર માટે છે — ૫૧ શક્તિ પીઠોમાંથી એક અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતનું સૌથી વ્યસ્ત મંદિર. સોમ-શુક્ર ૯૦ મિનિટ, શનિ-રવિ બે કલાક ગણો. ગર્ભ-ગૃહ નાનું, અંધારું અને ખરેખર અસરકારક છે; બહારના ચોકમાં પૂજારી લાલ જાસૂદ વેચે છે.

સાંજ ઢળ્યે ડ્રાઇવર તમને બ્રહ્મપુત્ર ઘાટ પર લઈ જાય છે — ઉમાનંદ ટાપુ પાસેથી પસાર થતી સૂર્યાસ્ત ક્રૂઝ માટે. ૧૫૯૪માં બાંધવામાં આવેલ શિવ મંદિર ધરાવતો આ ટાપુ દુનિયાનો સૌથી નાનો વસ્તીવાળો નદી-ટાપુ છે. નદી અહીં બે કિ.મી. પહોળી છે. હોટેલ ડિનર છોડો; ઘાટ રોડ પर ઢાબામાં ફિશ કરી ખાઓ.

NH-૨૭ પર પાંચ કલાક પૂર્વ તરફ — ડાબે બ્રહ્મપુત્ર, જમણે ચા-બગીચા. નાગાઉ અને જખ્લાબાંધા પટ્ટામાંથી પસાર થઈ બપોર પહેલાં કોહોરા રેઞ્જ સીમા પર લોજ પહોંચો. અહીંના લોજ સાદા જંગલ-કેમ્પ છે, ખોરાક સારો છે, અને અર્ધ-બોર્ડ (Half Board) ધોરણ છે — રસોઈઘર રાત્રે નવ વાગ્યે બંધ થાય છે.

સાંજ રિસોર્ટમાં આસામી બિહૂ નૃત્ય — આ લોક-કાર્યક્રમ છે, પ્રવાસી-શો નહીં; નૃત્યકારો આસપાસના ગામોના છે અને ઢોલ ઘૂંટાય છે. રાત નવ-સાડા નવ સુધીમાં સૂઈ જાઓ. હાથી-સફારી પરોઢ પહેલાં જ ઉપડે છે.

સવારે ૫:૧૫ વાગ્યે સેન્ટ્રલ રેઞ્જથી હાથી-સફારી ઉપડે છે. તમે હાથીની પીઠ પર બેઠા-બેઠા જીપ કરતાં ઊંચા ઘાસ (elephant grass)માં ફરો — ગેંડાની નજીક જવાનો આ એકમાત્ર રસ્તો છે. કાઝીરંગામાં આશરે ૨,૬૦૦ ગેંડા છે — વિશ્વ વસ્તીના લગભગ બે-તૃત્યાંશ. નાસ્તા પહેલાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ દેખાશે.

બપોરે Western Bagori રેઞ્જમાં જીપ-સફારી — ઓછું ઘાસ, વધારે પક્ષીઓ. ઉદ્યાન Central Asian Flyway પર છે અને ૪૮૦ કરતાં વધારે પ્રજાતિ નોંધાઈ છે. ભ'ઈ, બે સફારી વધારે પડતી નહીં લાગે — બે રેઞ્જ, બે તદ્દન અલગ દૃશ્ય. કેટલાક લોજ બપોરે 'કલ્ચરલ વિલેજ' ટૂર ઓફર કરે છે — છોડી દો, ખાસ કઈ નહીં.

છ કલાક દક્ષિણ-પશ્ચિમ. જોરાભatna પછી રસ્તો આસામ મેદાન છોડી ખાસી ટેકરીઓ ચઢે છે, ૨૦ મિનિટમાં પાંચ ડિગ્રી ઠંડક ઓછી. ઉમિયમ સરોવર (સ્થાનિક 'બારાપાની') પર ડેમ-વ્યૂ અને નીચે બોટ-હાઉસ ખાતે ચા. શિલોંગ ૧,૫૦૦ મી.ની ઊંચાઈ પર છે — આ સફ્તાહ અત્યાર સુધીની ઠંડક.

સાંજ Police Bazaar ડિનર અને Ward's Lake ચaળ માટે. Don Bosco Museum, Mawlai ટેકરી — ઉત્તર-પૂર્વ ભારતીય આદિવાસી સંસ્કૃતિ સમજવા સૌથી સારી જગ્યા; ૯૦ મિનિટ ફાળવો, સાંજ ૫ વાગ્યા પહેલાં પહોંચો. ધ્યાન: શિલોંગ રવિવારે લગભગ બધું બંધ — જો રવિવાર હોય, Ward's Lake અને Laitumkhrah ચર્ચ ફરો.

બાંગ્લાદેશ સરહદ તરફ દક્ષિણ. ડાવકી ખાતે ઉમ્nggot નદી — નવેમ્બરથી માર્ચ — સફ'ઈ-ધોળી રેત પર એટલી સ્વચ્છ વહે છે કે હોડીઓ હવામાં તરતી દ'ખાય. ચોમાસા પછી (સપ્ટેmbর-ઑoctober) નદી ભૂrcolor અને ઝડpat; ત'tો હોડી છોડો, suspension bridge અને border-scenery જુઓ. હોડીવાળા કલાક-ભ'ડ. ૪૦ minuteemi pu'ratuM.

Mawlynnong, Dawki થી ત્રીસ કિલોમીટર પૂર્વમાં આવેલું છે. ગ્રામજનો દરરોજ સવારે શેરીઓ વાળે છે અને દરેક રસ્તા પર મૂકેલા વાંસના કચરાપેટીઓ માત્ર દેખાવ માટે નથી — આ ગામ દાયકાઓથી આ જ રીતે ચાલ્યું આવ્યું છે. Riwai ખાતેનો સિંગલ-ડેકર લિવિંગ રૂટ બ્રિજ કાર પાર્કથી દસ મિનિટની ચાલ પર છે; તે Nongriat ના પ્રસિદ્ધ ડબલ-ડેકર કરતાં ટૂંકો અને સહેલો છે, એટલે મોટા ભાગના પરિવારો માટે આ જ સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે. ગામ પર આવેલા વાંસના સ્કાય વૉક પરથી સ્વચ્છ દિવસે Bangladesh સુધીનો નજારો દેખાય છે.

Shillong છોડતી વખતે રસ્તામાં Elephant Falls આવે છે — ત્રણ સ્તર, પંદર મિનિટ, ચક્કર લગાવવા જેવું ખરેખર. પછી બે કલાકની દક્ષિણ તરફની ડ્રાઇવ Sohra સુધી, જે દરેક સાઇનબોર્ડ પર હજુ Cherrapunji તરીકે ઓળખાય છે — આ એ સ્થળ છે જ્યાં ૧૮૬૧માં એક જ કૅલેન્ડર વર્ષમાં ૨૬,૪૬૧ મિલિમીટર વરસાદ નોંધાયો હતો, એ વિશ્વ વિક્રમ આજ સુધી ખાસ ટક્કર ઝીલ્યો નથી. Sohra ની કરાડ સીધી ૬૦૦ મીટર નીચે ઊતરીને બાંગ્લાદેશના મેદાનમાં ભળી જાય છે, અને ચોમાસું — જે હવે વિદાય લઈ ચૂક્યું છે, પણ હવામાં એની ભીનાશ હજુ વર્તાય છે — ખડકની એ એક એક તિરાડ ઝમઝમ કરતી ભીની ભૂગોળ ઉઘાડ કરે છે.

Nohkalikai એ ભારતનો સૌથી ઊંચો પ્લન્જ વૉટરફૉલ છે — ૩૪૦ મીટરની ઊંચાઈ પરથી ધોધ નીચે પડે છે અને તળેટીમાં આવેલો તળાવ ઘેરો ફિરોઝી-લીલો રંગ ધારણ કરે છે; કાર પાર્કિંગથી વ્યૂ પૉઇન્ટ સુધી માત્ર પાંચ મિનિટ. Seven Sisters ધોધ ઉચ્ચ ભૂમિની કિનારે હારમાં પડે છે — ટિકિટવાળા વ્યૂ પૉઇન્ટ કરતાં NH-6 પર આવેલી લૅ-બાઈ (રસ્તાની બાજુ)થી આ નજારો વધુ સુંદર દેખાય છે. Mawsmai ગુફા સૌથી સહેલી છે — ૧૫૦ મીટર લાંબી, પૂરી રોશની, એક-બે ઠેકાણે થોડી સાંકડી જગ્યા, અને દસ મિનિટમાં ફરી શકાય. Arwah Lumshynna ગુફા ઓછી જાણીતી અને વધુ અંધારી છે, પણ છત પર દરિયાઈ અવશેષો (marine fossils) સ્પષ્ટ દેખાય છે — એ જ એની ખાસિયત. બંને ગુફાઓ સાથે ફરો; બેઉ મળી એક કલાકથી વધુ સમય નહીં લાગે.

Mawkdok Dympep valley viewpoint NH-6 પર ઉતરાણ શરૂ થાય તે પહેલાં આવે છે — ખાસી તળેટી તરફ ઊંડી ઊતરતી એક પહોળી ખીણ, અને લાંબી ડ્રાઇવ પહેલાંનો સ્વાભાવિક થોભો. Cherrapunji થી Guwahati એરપોર્ટ સામાન્ય સ્થિતિમાં સાડા ચાર કલાક; Shillong bypass અને શહેરમાં Khanapara stretch બપોર પછી વધારાની ત્રીસથી સાઠ મિનિટ લે છે. અમે સાંજે ૪ વાગ્યા પછીની ઉડાન નિર્ધારિત કરીએ છીએ, અથવા જો તમારી કનેક્શન ફ્લાઇટ વહેલી હોય તો Guwahati માં એક રાત રોકાણની વ્યવસ્થા કરી આપીએ છીએ.

જો તમારી સવારની ફ્લાઈટ હોય અથવા બપોર વહેલા નીકળવાનું હોય અને થોડી ઊર્જા બચી હોય, તો Amchong Tea Estate ગુવાહાટી એરપોર્ટથી માત્ર ત્રીસ મિનિટ દૂર છે, જ્યાં ૧,૫૦૦ એકરના ચા-બગીચામાં ગાઇડેડ સૈર કરાવવામાં આવે છે અને અંતે ચા-ચખ્ખણ પણ થાય છે. એરપોર્ટના ધોંઘાટભર્યા ડિપાર્ચર હૉલ કરતાં આ વિદાયની ઘણી વધુ સ્નિગ્ધ અને સ્મરણીય રીત છે.