કેરળ પ્રવાસ માર્ગદર્શિકા

કેરળ માટે ઓક્ટોબર – ફેબ્રુઆરી દરમિયાન પ્રવાસ કરો. આ મહિનાઓમાં હવામાન, ભીડ અને હવાઈ ભાડું ત્રણેય અનુકૂળ હોય છે — બહાર જાવ તો ત્રણમાંથી એક જતું કરવું પડે.

ચલણ

Indian Rupee (INR)

ભાષા

મલયાલમ. અંગ્રેજી લગભગ બધે જ ચાલે છે — સાક્ષરતામાં કેરળ દેશમાં પ્રથમ છે — અને હોટેલ તથા ડ્રાઇવરો હિન્દી સમજે છે, પણ રસ્તા પર હિન્દી ભાગ્યે જ કામ લાગે છે.

સમય ક્ષેત્ર

IST (UTC+5:30)

પ્લગ પ્રકાર

Type C / D / M

ભારતથી ફ્લાઇટ સમય

2.5 કલાક

ક્યાંથી ઉડાન

Ahmedabad · Mumbai · Delhi · Bengaluru · Hyderabad

• 

  આલપ્પુઝાના બૅકવૉટરમાં એક રાત

  બપોરે પુન્નમડાથી હાઉસબોટમાં ચઢો, બપોર આખી પહોળા વેમ્બનાડ સરોવરમાં ફરો, અને રાત્રે ડાંગરના ખેતરની પાળ પાસે લંગર નાખો. રસોઈયો બોટ પર જ હોય છે અને બુકિંગ વખતે કહો તો સંપૂર્ણ શાકાહારી મેનૂ બનાવી આપે છે. એવી બોટ પર જ આગ્રહ રાખો જે ખરેખર ફરે — ઘણા ઑપરેટરો બોટ એક જ જગ્યાએ લંગર નાખીને માત્ર દૃશ્યના પૈસા લે છે.

• 

  મુન્નાર, અને પરોઢે ચાની હાર

  કોચીથી નીકળતો રસ્તો પહેલાં રબર, પછી મસાલા અને પછી ચાના બગીચામાંથી પસાર થાય છે — બદલાવ કારમાંથી જ દેખાય છે. કોલુક્કુમલાઈમાં — દુનિયાનો સૌથી ઊંચો ચાનો બગીચો, જ્યાં ફક્ત જીપ જ પહોંચે — પાંદડાં ચૂંટતી હાર સાથે ચાલો, અથવા નલ્લથન્નીનું ટાટા ટી મ્યુઝિયમ જુઓ. ટોપ સ્ટેશન સાત વાગ્યા સુધીમાં પહોંચી જાઓ, નીચેની ખીણ વાદળોથી ભરાય તે પહેલાં.

• 

  થેક્કડી — પરોઢે પેરિયાર

  પેરિયાર જળાશય પર દિવસની પહેલી સ્લોટની 90 મિનિટની બોટ જ કિનારે હાથી, ગૌર અને સાંભર બતાવે છે. પછીની બોટમાં ફક્ત પાણી દેખાય છે. વાંસનો તરાપો અને બોર્ડર હાઇક એથી ઘણા સારા છે, પણ બંને માટે ઇકોટૂરિઝમ કાઉન્ટર પર બે દિવસ પહેલાં જાતે જઈને બુકિંગ કરાવવું પડે છે.

• ફોર્ટ કોચી પગપાળા

  ચીની માછીમારી જાળ, સેન્ટ ફ્રાન્સિસ ચર્ચ જ્યાં વાસ્કો દ ગામાને પહેલાં દફનાવાયો હતો, પરદેશી સિનેગોગ અને જ્યુ ટાઉનના મરીના ગોદામ — બધું એક જ સવારની ચાલમાં આવી જાય. કેરળ કથકલી સેન્ટરમાં કથકલીનું બુકિંગ કરાવો અને એક કલાક વહેલા પહોંચો — મેકઅપ થતો જોવો એ નાટક કરતાં પણ સારો અનુભવ છે.

• વર્કલાની ભેખડ કે મરારીની રેતી

  વર્કલા વધુ સુંદર છે — ઉપર કૅફે અને નીચે મંદિરનો દરિયાકિનારો ધરાવતી લાલ લેટેરાઇટ ભેખડ. મરારી, આલપ્પુઝાથી ચાળીસ મિનિટ, સપાટ, શાંત અને પરિવાર માટેનો છે, બંને છેડે માછીમારોની હોડીઓ સાથે. બંનેમાંથી એકેયમાં કોવલમ જેવી ભીડ કે ધંધાદારીઓનો ત્રાસ નથી.

• આયુર્વેદ, બરાબર રીતે

  સાચી પંચકર્મ ચિકિત્સા માટે ચૌદ દિવસ અને ડૉક્ટર જોઈએ; સાત રાતનો રિજુવેનેશન પ્રોગ્રામ એનું વ્યવહારુ સ્વરૂપ છે. કેરળ ટૂરિઝમના ગ્રીન લીફ કે ઑલિવ લીફ પ્રમાણપત્રવાળા કેન્દ્રમાં જ જાઓ — એ ખરેખર તપાસાયેલું ધોરણ છે. ચોમાસું — જૂનથી ઑગસ્ટ — પરંપરાગત ઉપચારની ઋતુ છે અને ત્યારે ભાવ સૌથી ઓછા હોય છે.

• સદ્યાજૈન અનુકૂળ

  કેળના પાન પરની થાળી — 24થી 28 વાનગી, ભાત, સંભાર, અવિયલ, ઓલન, થોરન અને પાયસમ — અને એકેએક શાકાહારી. બપોરે પીરસાય છે, જમણા હાથે ખવાય છે, અને પૂરું થાય ત્યારે પાન પોતાની તરફ વાળવાનું. જૈન પ્રવાસી માટે નોંધ: અવિયલ અને ઓલન સૂરણ અને બીજાં કંદમૂળ પર આધારિત છે; કહેશો તો મોટા ભાગનાં રસોડાં બદલી આપે છે.

• અપ્પમ અને વેજિટેબલ સ્ટ્યૂજૈન અનુકૂળ

  આથો આપેલા ચોખા અને નાળિયેરની, કિનારીએ જાળીદાર બનતી પૅનકેક, સાથે આછો, હળવો નાળિયેરના દૂધનો સ્ટ્યૂ. "વેજિટેબલ સ્ટ્યૂ" સ્પષ્ટ કહો — ચિકનવાળી વાનગીનું નામ મેનૂમાં લગભગ સરખું જ હોય છે. બટાટા કઢાવી નાખો અને ડુંગળી ઓછી કરાવો તો એ જૈન માટે લગભગ ચાલે એવી થાય છે — કેરળના મેનૂમાં બીજું બહુ ઓછું આટલું નજીક આવે છે.

• પુટ્ટુ અને કડલા કરીશાકાહારી

  કેરળનો રોજિંદો નાસ્તો: ચોખાના લોટ અને છીણેલા નાળિયેરના થરવાળો બાફેલો રોલ, સાથે કાળા ચણાની કરી. સંપૂર્ણ શાકાહારી, એટલો ભરપેટ કે બપોરનું ભોજન છોડી શકાય, અને દરેક રસ્તા કિનારેની ચાની દુકાને ₹80થી ઓછામાં મળે.

• કેરળ પરોટા અને વેજ કુરમાશાકાહારી

  પડવાળો, થપથપાવીને બનાવાતો, પડ છૂટા પડે એવો પરોટા — કેરળ આના પર ચાલે છે. રસ્તા કિનારેની "થટ્ટુકડા"માં ખાઓ, પણ સ્પષ્ટ કહો: મોટા ભાગની જગ્યાએ સાથે આપોઆપ બીફ આવે છે, વેજ કુરમા નામ લઈને માંગવું પડે છે.

• પાયસમ, કેળાની વેફર અને કોઝિકોડ હલવોશાકાહારી

  અડા પ્રધમન ગોળ અને નાળિયેરના દૂધનું પાયસમ છે, પાલડા દૂધનું. નાળિયેર તેલમાં તળેલી નેન્દ્રન કેળાની વેફર ઘરે લઈ જવા જેવી છે; કોઝિકોડમાં તો "સ્વીટ મીટ સ્ટ્રીટ" નામની આખી ગલી છે જ્યાં બાર જાતના ઘઉંના હલવા મળે છે. બધું શાકાહારી અને પ્રવાસમાં બગડે નહીં એવું.

બુકિંગ વખતે ભોજન પસંદગી જણાવો — શાકાહારી, જૈન કે હલાલ — અને અમે તમારી ઇટિનરરીની દરેક હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટને જાણ કરીશું.

• એલચી, કાળાં મરી અને લવિંગ — મુન્નારમાં કે જ્યુ ટાઉનના ગોદામમાંથી લો, એરપોર્ટ પરથી નહીં
• કસવુ — સોનેરી કિનારવાળી ક્રીમ સુતરાઉ સાડી કે મુંડુ, બલરામપુરમથી
• આલપ્પુઝાની કૉયર (નાળિયેરના રેસાની) સાદડીઓ અને ગાલીચા — આખો ઉદ્યોગ આ શહેરના નામે ઓળખાય છે
• અરણમુલા કન્નાડી — એક જ ગામનાં ચાર કુટુંબો બનાવે છે એ ધાતુનો પૉલિશ કરેલો અરીસો
• નેન્દ્રન કેળાની વેફર, કોઝિકોડનો હલવો અને કોલ્ડ-પ્રેસ્ડ નાળિયેર તેલ
• લાઇસન્સવાળી ફાર્મસીમાંથી આયુર્વેદિક તેલ — કોટ્ટક્કલ આર્ય વૈદ્ય શાલા સૌથી ભરોસાપાત્ર

અંતર નકશામાં નાનું લાગે છે પણ ડ્રાઇવ લાંબી થાય છે — કોચીથી મુન્નાર 130 કિમી છે, પણ વળાંકોમાં ચાર કલાક લાગે. લગભગ દરેક પ્રવાસી આખી ટ્રિપ માટે ડ્રાઇવર સાથે કાર બુક કરે છે — સેડાન માટે પેટ્રોલ સહિત રોજના ₹3,000–4,500 — અને એ જ યોગ્ય નિર્ણય છે. કોચીમાં એરપોર્ટ તરફથી શહેરમાં આવતી સાફસૂથરી મેટ્રો છે, ફોર્ટ કોચીની સરકારી ફેરી ₹10માં ચાલે છે, અને છ કલાક કારમાં બેસવું ન હોય તો કોચી–તિરુવનંતપુરમ ટ્રેનો વારંવાર અને આરામદાયક છે.

• બધી હાઉસબોટ સરખા ધોરણે લાઇસન્સવાળી નથી હોતી. કેરળ ટૂરિઝમનું વર્ગીકરણ માંગો, લાઇફ જૅકેટ ગણો, અને રસોડું તમારી બોટ પર છે કે પાછળ ખેંચાતી અલગ હોડીમાં એ ચકાસો.
• મુન્નાર, વાયનાડ અને ઇડુક્કીના ઘાટના રસ્તા જૂનથી ઑગસ્ટમાં ધસી પડે છે; 2018 અને 2019નાં ભૂસ્ખલનોએ એ રસ્તા અઠવાડિયાં સુધી બંધ કર્યા હતા. ચોમાસામાં જાઓ તો પરત ફ્લાઇટ પહેલાં એક દિવસ વધારાનો રાખો.
• કોવલમ અને વર્કલાના દરિયામાં ખરેખર ખેંચી જતો પ્રવાહ છે અને દર વર્ષે જાનહાનિ થાય છે. ફક્ત લાઇફગાર્ડની ધજાઓ વચ્ચે જ નહાવું, અને ચોમાસામાં બિલકુલ નહીં.
• દારૂ ફક્ત સરકારી દુકાનો અને લાઇસન્સવાળી હોટેલ બારમાં જ મળે છે, અને દર મહિનાની પહેલી તારીખ આખા રાજ્યમાં ડ્રાય ડે હોય છે — વર્ષગાંઠનું ડિનર ગોઠવતાં પહેલાં જાણી લેવું.
• વરસાદ પછી થેક્કડી અને વાયનાડમાં જળો બધે હોય છે. ફોરેસ્ટ કાઉન્ટર પર "લીચ સૉક્સ" ₹50માં મળે છે અને પૂરેપૂરાં કામનાં છે; મીઠું કે તમાકુ લગાડવાથી છૂટે છે, ખેંચવાથી નહીં.

વ્યક્તિદીઠ, રોજનો, જમીન પરનો ખર્ચ — ભોજન, સ્થાનિક વાહન અને પ્રવેશ ટિકિટ. ફ્લાઇટ અને હોટેલ પેકેજની કિંમતમાં છે, અહીં નહીં.