તુર્કીયે પ્રવાસ માર્ગદર્શિકા

તુર્કીયે માટે એપ્રિલ – જૂન, સપ્ટેમ્બર – ઓક્ટોબર દરમિયાન પ્રવાસ કરો. આ મહિનાઓમાં હવામાન, ભીડ અને હવાઈ ભાડું ત્રણેય અનુકૂળ હોય છે — બહાર જાવ તો ત્રણમાંથી એક જતું કરવું પડે.

ચલણ

Turkish Lira (TRY)

ભાષા

તુર્કી; પ્રવાસી વિસ્તારોમાં અંગ્રેજી, અંદરના ભાગમાં નહિવત્.

સમય ક્ષેત્ર

TRT (UTC+3) — 2½ hours behind India

પ્લગ પ્રકાર

Type C / F, 230V

ભારતથી ફ્લાઇટ સમય

6.5 કલાક

ક્યાંથી ઉડાન

Mumbai · Delhi · Ahmedabad

• 

  એક સવારમાં સુલતાનઅહમેત: હાગિયા સોફિયા, બ્લુ મસ્જિદ, બેસિલિકા હોજ

  ત્રણેય એકબીજાથી પાંચ મિનિટના અંતરે છે. હાગિયા સોફિયા દેવળ હતું, મસ્જિદ થયું, સંગ્રહાલય બન્યું અને ફરી મસ્જિદ થયું — ઇસ્લામિક સુલેખન ઉપર દેખાતા ખ્રિસ્તી મોઝેક એક જ છત પર આખા શહેરનો ઇતિહાસ કહી દે છે. ખૂલવાના સમયે જ જાઓ; નમાજના પાંચેય સમયે બંને મસ્જિદ પ્રવાસીઓ માટે બંધ રહે છે.

• 

  પરોઢના પ્રકાશે ગોરેમે પર બલૂન

  સવારે 4.30એ પિકઅપ, ઉડાન લગભગ એક કલાક, અને ઉતરાણ પછી ખેતરમાં ચેરીના રસનો ગ્લાસ. નાગરિક ઉડ્ડયન સત્તામંડળ પવનને કારણે ઉડાન રદ કરે છે — એજન્ટો કબૂલે એના કરતાં ઘણી વધુ વાર, વસંતમાં ચારમાંથી લગભગ એક સવારે. ત્રણ રાત્રિના રોકાણના પહેલા દિવસે બુક કરો, જેથી બીજી બે તક રહે.

• 

  બોસ્ફોરસ, અને એશિયન બાજુ જે કોઈ બુક કરતું નથી

  પ્રવાસી ક્રૂઝને બદલે જાહેર ફેરી લો — એ જ પાણી, દસમા ભાગની કિંમત, અને ડેક પર એક ગ્લાસ ચા. કાદિકોય ઉતરો — ત્યાંનું શાકભાજી બજાર અને મોડા દરિયાકિનારો, જ્યાં ઇસ્તંબુલ ખરેખર જમે છે — અને સૂર્યાસ્તે પાછા ફરો, સામે આખી સ્કાયલાઇન લઈને.

• પામુક્કલે અને હિએરાપોલિસ

  ટેકરી પરથી ઊતરતી સફેદ ચૂનાની સીડીઓ, જેમાં ભરેલા હૂંફાળા ખનિજ પાણીમાં ઉઘાડા પગે ચાલવાનું — ટ્રાવર્ટીન બચાવવા બૂટની મનાઈ છે. એની ઉપર રોમન સ્નાનનગર હિએરાપોલિસ છે, થિયેટર અને કબ્રસ્તાન સાથે, અને એને જોવા વધારાની દસ મિનિટ ચાલવાની તસ્દી લગભગ કોઈ લેતું નથી.

• એફેસસ, અને સેલ્સસનું પુસ્તકાલય

  પૂર્વ ભૂમધ્ય પ્રદેશનું સૌથી સચવાયેલું પ્રાચીન નગર — ઉપરના દરવાજેથી નીચે બે માળના પુસ્તકાલયના રવેશ સુધી આરસનો રસ્તો, વચ્ચે એવાં ઘર જેમના મોઝેક ફર્શ આજેય જગ્યાએ છે. ઉપરના દરવાજેથી પ્રવેશીને ઢાળ ઊતરો; બસવાળાં જૂથ ઊલટું કરે છે અને ચઢે છે.

• હમામ, બરાબર રીતે

  ઐતિહાસિક સ્નાનગૃહો — ચેમ્બરલિતાશ, કિલિચ અલી પાશા — ત્રણસોથી ચારસો વર્ષ જૂનાં છે અને પુરુષ-સ્ત્રી માટે સાવ અલગ. પૂરી સેવામાં ગરમ આરસની શિલા, ખરબચડા કેસેથી ઘસવાનું અને ફીણની માલિશ આવે છે, અને દોઢ કલાક લાગે છે. એ સ્પા ટ્રીટમેન્ટ નથી અને નરમ પણ નથી.

• મેઝે — શાકાહારીનો રસ્તોશાકાહારી

  તુર્કીયે માંસનો દેશ છે, પણ એની અંદર શાકભાજીની અસાધારણ પરંપરા છુપાયેલી છે. હૈદરી, એઝમે, પાત્લિજાન સલાતાસી, દોલમા અને ઇમામ બાયિલ્દી — બધાં માંસ વગરનાં અને એ મળીને આખું ભોજન બની જાય. વાપરવાનો શબ્દ છે "એત્સિઝ", એટલે માંસ વગર; ધ્યાન રાખો કે ઘણા સૂપ અને પુલાવ સાદા દેખાવા છતાં ચિકન સ્ટોકથી શરૂ થાય છે.

• મેનેમેન અને સિમિતશાકાહારી

  તુર્કીયેમાં નાસ્તો એક થાળી નહીં, આખો પથારો હોય છે — ચીઝ, ઓલિવ, ટામેટાં, મધ સાથે ઘટ્ટ કૈમાક, અને મેનેમેન, એટલે ટામેટાં-લીલાં મરચાંમાં રાંધેલાં ઈંડાં. દરેક લારીએ મળતું તલવાળું કડું સિમિત વીગન છે અને લગભગ મફત જેવું સસ્તું.

• લહમાજુન અને પિદેશાકાહારી

  લહમાજુન પાતળા પડ પર ઘેટાંનો કીમો છે અને શાકાહારી નથી, પણ લગભગ દરેક પિદે દુકાન એ જ ભઠ્ઠીમાં "પેયનિરલી પિદે" — ચીઝ, ક્યારેક પાલક કે મશરૂમ સાથે — પણ બનાવે છે. છાપેલા મેનુમાં શાકાહારી વિકલ્પ હશે એમ ધારવાને બદલે સ્પષ્ટ માગો.

• બકલાવા, કુનેફે અને લોકુમશાકાહારી

  કારાકોય ગુલ્લુઓલુ કે હાફિઝ મુસ્તફાનું પિસ્તાવાળું બકલાવા ભારતીય બેકરીમાં મળતી આવૃત્તિથી સાવ જુદી વસ્તુ છે. એ માખણ અને ખાંડની ચાસણીથી બને છે, એટલે શાકાહારી છે પણ વીગન નહીં. તુર્કી ડિલાઇટ સામાન્ય રીતે સ્ટાર્ચ અને ખાંડનું હોય છે, પણ ચીકણી ફળવાળી જાતોમાં જિલેટિન તપાસો.

• ઇસ્તંબુલમાં ભારતીય અને જૈન ભોજનજૈન અનુકૂળ

  સુલતાનઅહમેત, લાલેલી અને બેયોલુ આસપાસ ભારતીય રેસ્ટોરાંનું નાનું પણ ભરોસાપાત્ર ઝુમખું છે, જે એક દિવસની જાણ સાથે જૈન રસોઈ કરી આપે છે. કપ્પડોકિયા અને પામુક્કલેમાં લગભગ કશું નથી, એટલે જૈન જૂથ માટે અમે આશા રાખવાને બદલે ટૂર ઑપરેટરના રસોડા મારફતે ભોજન અગાઉથી ગોઠવીએ છીએ.

બુકિંગ વખતે ભોજન પસંદગી જણાવો — શાકાહારી, જૈન કે હલાલ — અને અમે તમારી ઇટિનરરીની દરેક હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટને જાણ કરીશું.

• ગાલીચા અને કિલિમ — તમે જાતે શોધેલી દુકાનમાંથી ખરીદો, અને પ્રમાણપત્ર તથા શિપિંગના કાગળ પર આગ્રહ રાખો
• સફર માટે ડબ્બામાં પેક કરેલું પિસ્તાવાળું બકલાવા, કારાકોય ગુલ્લુઓલુ કે હાફિઝ મુસ્તફામાંથી
• ઇઝનિક અને અવાનોસનાં સિરામિક, અને કપ્પડોકિયાના કુંભારોનાં હાથે ઘડેલાં માટીકામ
• નઝર બોંજુઉ — ખરાબ નજરનો કાચનો મણકો, કારખાનામાં દબાવેલો નહીં પણ ઇઝમીરમાં બરાબર બનેલો
• પેશ્તેમાલ સુતરાઉ ટુવાલ — સપાટ પેક થાય છે અને હોટેલની દુકાનની કોઈપણ ચીજ કરતાં લાંબું ટકે છે
• સ્પાઇસ બજારમાંથી તુર્કી ચા, સફરજનની ચા, સુમાક અને ઉર્ફા મરચું — છૂટક વેચાય છે, વજન પ્રમાણે ભાવતાલ કરો

ઇસ્તંબુલમાં એક ઇસ્તંબુલકાર્ટ ટ્રામ, મેટ્રો, ફ્યુનિક્યુલર, બસ અને ફેરી — બધામાં ચાલે છે, અને સુલતાનઅહમેતથી કાબાતાશની ટ્રામ આખા દર્શન-દિવસની કરોડરજ્જુ છે. શહેરો વચ્ચે કપ્પડોકિયા માટે કાયસેરી કે નેવશેહિર અને એફેસસ માટે ઇઝમીરની ઘરેલુ ફ્લાઇટ, બચેલા સમયના હિસાબે બસ કરતાં સસ્તી પડે છે. કપ્પડોકિયામાં કાર કે ગાઇડેડ ટૂર જોઈએ જ — ખીણો વીસ કિલોમીટર દૂર છે અને બસ નથી. ઇસ્તંબુલની ટૅક્સી નબળી કડી છે: BiTaksi કે ઉબર વાપરો, જે મીટર પ્રમાણે ચાલે છે.

• ઇસ્તંબુલની ટૅક્સીની રીત એટલે મીટર ન ચલાવવું, લાંબો આંટો મારવો, કે નોટ બદલી નાખવી — તમે 200 લિરાની નોટ આપો અને એ 20 ની થઈ જાય. નોટ આપતી વખતે એની કિંમત મોટેથી બોલો, અને એપ વાપરો.
• સારાં કપડાંવાળા મળતાવડા અજાણ્યાનું બાર કે ક્લબ જોવાનું આમંત્રણ સ્વીકારશો નહીં. બિલ પાછળ દરવાન સાથે આવે છે અને લિરામાં છ આંકડે પહોંચે છે. તમારી સામે બ્રશ પાડી દેતો બૂટપોલિશવાળો એ જ કૌભાંડનું નાનું સ્વરૂપ છે.
• ગાલીચાની દુકાનો ગાઇડ અને ડ્રાઇવરને ત્રીસથી પચાસ ટકા કમિશન આપે છે, જે તમને કહેવાતા ભાવની અંદર જ હોય છે. જે દિવસે તમે એકલા ફરતા હો તે દિવસે ખરીદો, અને દુકાનના પહેલા ભાવે ક્યારેય નહીં.
• બલૂનની ઉડાન ઑપરેટર નહીં, ઉડ્ડયન સત્તામંડળ રોકે છે, અને રદ થયેલી ઉડાનના પૈસા પાછા મળે છે — પણ બીજી સવારે નીકળી જવાના હો તો ફરી તક મળતી નથી. કપ્પડોકિયામાં ત્રણ રાત્રિ એ વેચાણનો દાવ નહીં, સમયપત્રકનો નિર્ણય છે.
• તુર્કીયે ઉત્તર એનાટોલિયન ફોલ્ટ પર છે. તમારા હોટેલના માળેથી બહાર નીકળવાનો રસ્તો જોઈ રાખો, અને ચિંતા થતી હોય તો સુલતાનઅહમેતની જૂની ઇમારતના સૌથી ઉપરના માળનો ઓરડો ન લો.
• મસ્જિદના શિષ્ટાચારનું પાલન નમ્રતાથી પણ કડકાઈથી કરાવાય છે: બધા માટે ખભા અને ઘૂંટણ ઢાંકેલા, મહિલાઓ માટે માથે સ્કાર્ફ, બૂટ કાઢીને હાથમાં, નમાજના પાંચેય સમયે પ્રવેશ નહીં, અને શુક્રવારે બપોરે પ્રવાસીઓ માટે સંપૂર્ણ બંધ.

વ્યક્તિદીઠ, રોજનો, જમીન પરનો ખર્ચ — ભોજન, સ્થાનિક વાહન અને પ્રવેશ ટિકિટ. ફ્લાઇટ અને હોટેલ પેકેજની કિંમતમાં છે, અહીં નહીં.