ગુજરાત પ્રવાસ માર્ગદર્શિકા

ગુજરાત માટે ઓક્ટોબર – માર્ચ દરમિયાન પ્રવાસ કરો. આ મહિનાઓમાં હવામાન, ભીડ અને હવાઈ ભાડું ત્રણેય અનુકૂળ હોય છે — બહાર જાવ તો ત્રણમાંથી એક જતું કરવું પડે.

ચલણ

Indian Rupee (INR)

ભાષા

ઘરમાં ગુજરાતી, કચ્છમાં કચ્છી, હિન્દી બધે, અને હોટેલો તથા સ્મારકોમાં અંગ્રેજી. આપણા પ્રવાસીઓ માટે આ એક જ સર્કિટ છે જ્યાં ડ્રાઇવર, ગાઇડ અને મંદિરના પૂજારી બધા તમારી પોતાની ભાષા બોલે છે.

સમય ક્ષેત્ર

IST (UTC+5:30)

પ્લગ પ્રકાર

Type C / D / M

ભારતથી ફ્લાઇટ સમય

1.5 કલાક

ક્યાંથી ઉડાન

Ahmedabad · Rajkot · Vadodara · Jamnagar · Bhuj

• 

  પૂનમે સફેદ રણ

  મોટું રણ મીઠાનું સુકાયેલું સમુદ્રતળ છે — દિવસે આંખ આંજી નાખે એવું સફેદ, રાત્રે રૂપેરી — અને આખી સર્કિટ એના જ કારણે છે. બની શકે તો પ્રવાસ પૂનમ સાથે ગોઠવો; ઉત્સવની તારીખો એની આસપાસ જ બંધાય છે. રણની પરમિટ ભીરંડિયારા ખાતે તપાસાય છે; ગાડીમાં દરેકનું ઓળખપત્ર સાથે રાખો.

• 

  સાસણ ગીરના સિંહ

  ગીર એશિયાઈ સિંહનું છેલ્લું ઘર છે, અને પરોઢની સફારીમાં દર્શનની શક્યતા ખરેખર સારી છે — આ જીપ્સીથી ટેવાયેલા જંગલના સિંહ છે, ઘાસની ગંજીમાંની સોય નહીં. પરમિટ મર્યાદિત છે અને સીઝનમાં અઠવાડિયાં પહેલાં ખલાસ થઈ જાય છે — એટલે જ તમારું પ્રસ્થાન નક્કી થાય એ જ દિવસે અમે એ બુક કરીએ છીએ. અભયારણ્ય મધ્ય-જૂનથી મધ્ય-ઑક્ટોબર બંધ રહે છે.

• 

  દ્વારકા અને સોમનાથ

  ચાર ધામમાંથી બે આ એક જ કિનારે છે. દ્વારકામાં દ્વારકાધીશના શિખર પરની ધજા દિવસમાં પાંચ વાર બદલાય છે અને એ ચઢતી જોવી એ જ ક્ષણ લોકોને યાદ રહી જાય છે. સોમનાથ સાંજની આરતીએ શ્રેષ્ઠ છે, મંદિર પાછળ ઘૂઘવતા દરિયા સાથે; પછીનો લાઇટ-એન્ડ-સાઉન્ડ શો એના વિનાશ અને પુનર્નિર્માણની કથા કહે છે.

• 

  સ્ટેચ્યુ ઑફ યુનિટી

  182 મીટરે, નર્મદા ઉપરના સરદાર પટેલ દુનિયાની સૌથી ઊંચી પ્રતિમા છે, અને એની આસપાસનું સ્થળ હવે પૂરા દિવસનો કાર્યક્રમ બની ગયું છે — છાતીમાં આવેલી વ્યૂઇંગ ગેલેરી, સરદાર સરોવર ડેમ, જંગલ સફારી પાર્ક અને સાંજનો લેસર શો. વ્યૂઇંગ ગેલેરીની ટિકિટ અગાઉથી લો; સપ્તાહાંતે ચાલુ ક્વોટા સવાર પૂરી થતાં પહેલાં ખલાસ થઈ જાય છે.

• અમદાવાદ, વર્લ્ડ હેરિટેજ શહેર

  અમદાવાદ ભારતનું પહેલું યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ શહેર હતું, અને શા માટે એ સમજવાનો રસ્તો છે પરોઢનો હેરિટેજ વૉક — જૂના શહેરની પોળોમાં થઈને, જામા મસ્જિદે પૂરો થતો. સાથે સીદી સૈયદની જાળી, સાબરમતી આશ્રમ, અને અડધો કલાક ઉત્તરે પાંચ માળની અડાલજની વાવ ઉમેરો.

• કચ્છનાં હસ્તકલા ગામો

  કચ્છ ભારતનો સૌથી ગીચ હસ્તકલા પ્રદેશ છે. નિરોણામાં એક પરિવારે આઠ પેઢીથી રોગાન ચિત્રકળા જીવતી રાખી છે — એરંડિયાની પેસ્ટ ધાતુની સળીથી દોરામાં ખેંચાય છે; ઝુરામાં કાનથી સૂર મેળવીને તાંબાની ઘંટડીઓ ટીપાય છે; ભુજોડી ખાડા-શાળ પર શાલ વણે છે. કારખાને જ ખરીદો તો આખી કિંમત કારીગરના હાથમાં જાય છે.

• કાઠિયાવાડી થાળી

  સર્કિટનો સૌરાષ્ટ્રનો હિસ્સો એના પર જ ચાલે છે: સેવ ટમેટા, લસણિયા બટાકા, રીંગણનો ઓળો, સફેદ માખણ સાથે બાજરાના રોટલા, અને માગ્યા વગરની છાશ. શ્રેષ્ઠ થાળી રાજકોટ-જૂનાગઢ વચ્ચેના હાઇવે ધાબા પર મળે છે, હોટેલોમાં નહીં.

• કચ્છી દાબેલી

  માખણવાળા પાવમાં ગળ્યો-તીખો બટાકાનો માવો, મસાલા સીંગ અને દાડમમાં રગદોળેલો — 1960ના દાયકામાં માંડવીમાં શોધાયેલો. ભુજના તબક્કે એ જ લારીએ ખાઓ જ્યાં લાઇન હોય — ઘરાકી જ ખાદ્ય-સલામતીનું એકમાત્ર સાચું રેટિંગ છે.

• ફાફડા-જલેબી અને ફરસાણનો કાઉન્ટર

  ગુજરાતની રવિવારની સવારની વિધિ — પપૈયાના સંભારા સાથે કરકરા ફાફડા અને ગરમ જલેબી — અને દિવસભર ખમણ, ખાંડવી ને પાત્રા. અમદાવાદમાં માણેક ચોક આસપાસનાં જૂનાં ફરસાણ ગૃહો એ શ્રેષ્ઠ બનાવે છે, અને દસ વાગ્યા પછી એ જ ચોકમાં રાતનું ખાણી-પીણી બજાર જામે છે.

• ઊંધિયું, ફક્ત શિયાળામાં

  શિયાળુ શાકનું ક્લાસિક — સુરતી પાપડી, રતાળુ, મુઠિયાં અને નાનાં રીંગણ ઊંધા વાસણમાં ધીમે રંધાય છે, નામનો અર્થ પણ એ જ. આપણી સીઝન એની જ સીઝન છે: ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીમાં આખા રાજ્યનાં મેનુમાં એ પુરી અને શ્રીખંડ સાથે હોય છે.

• યાત્રાના દિવસો માટેજૈન અનુકૂળ

  સોમનાથ અને દ્વારકા હકીકતમાં શાકાહારી નગરો છે અને ગુજરાતમાં દારૂબંધી છે, એટલે મંદિરના તબક્કા માટે કોઈ ખાસ આયોજન જોઈતું નથી — ડુંગળી-લસણ વગરની જૈન વાનગીઓ પણ ખાસ વિનંતી નહીં, મેનુનો સામાન્ય વિભાગ છે.

બુકિંગ વખતે ભોજન પસંદગી જણાવો — શાકાહારી, જૈન કે હલાલ — અને અમે તમારી ઇટિનરરીની દરેક હોટેલ અને રેસ્ટોરન્ટને જાણ કરીશું.

• જામનગર અને ભુજની બાંધણી — લગ્નનું ઘરચોળું અહીંથી જ આવે છે
• નિરોણાની રોગાન કળા, જે એક જ પરિવારે ક્યારેય મરવા ન દીધી
• ભુજ આસપાસનાં ગામોની કચ્છી ભરત અને આભલા-કામ
• પાટણનાં પટોળાં — ડબલ-ઇકતની એક સાડી પાછળ મહિનાઓ જાય છે
• ઝુરાની તાંબાની ઘંટડીઓ, દરેક હાથે પોતાના સૂરમાં મેળવેલી
• ઘરે લઈ જવા પેક કરેલાં કેસર કેરીનો રસ, ખાખરા અને ફરસાણ

આ રોડ-ટ્રિપનું રાજ્ય છે અને અંતર સાચાં છે — અમદાવાદથી ધોરડો છ-સાત કલાકનો દિવસ છે, અને રણથી ગીરનો તબક્કો કોઈપણ સર્કિટનો સૌથી લાંબો છે — એટલે જ ડ્રીમવાકાનું દરેક ગુજરાત પેકેજ કોચ નહીં, ડ્રાઇવર સાથેની ખાનગી ગાડી છે. રસ્તા ભારતના શ્રેષ્ઠમાં ગણાય છે. અમદાવાદમાં મેટ્રો અને પુષ્કળ રિક્ષા છે; ભુજ, સાસણ અને દ્વારકા રિક્ષા અને તમારી પોતાની ગાડી પર ચાલે છે. એક તબક્કા માટે રેલ ગમે તો ભુજ, રાજકોટ, વેરાવળ (સોમનાથ માટે) અને દ્વારકા સારી રીતે જોડાયેલાં છે, અને જામનગર, રાજકોટ તથા ભુજનાં એરપોર્ટ પરથી અમદાવાદ પાછા ગયા વગર ઊડી શકાય છે.

• પરિવારો માટે ગુજરાત ભારતનાં સૌથી સલામત રાજ્યોમાંનું એક છે, અને અહીંનાં ખરાં જોખમો ગુનાનાં નહીં, આયોજનનાં છે. લોકોને જે પકડે છે તે એ: ગીરની સફારી પરમિટ મર્યાદિત અને તારીખ-બંધ છે, એટલે ચૂકેલો પરોઢનો સ્લોટ એ જ પ્રવાસમાં ફરી બુક થઈ શકતો નથી.
• રણ સરહદી વિસ્તાર છે. દરેક પ્રવાસીનું અસલ ફોટો ઓળખપત્ર સાથે રાખો — પરમિટ ભીરંડિયારા ખાતે તપાસાય છે — અને ચિહ્નિત પ્રવેશબિંદુથી દૂર મીઠાના પોપડા પર ગાડી ન ચલાવો; વાહનો એમાં ખૂંપી જાય છે, ખાસ કરીને સીઝનની શરૂઆતમાં.
• આખા રાજ્યમાં દારૂબંધી છે. ગુજરાત બહારના મુલાકાતીઓ નિયત હોટેલ-શૉપ પર લિકર પરમિટ મેળવી શકે છે, પણ પરમિટ વગર દારૂ રાખવો એ ઔપચારિકતા નહીં, ગુનો છે.
• અંતર લાંબાં છે અને ગ્રામ્ય રાત્રિ-ડ્રાઇવિંગમાં રસ્તા પર ઢોર અને લાઇટ વગરનાં ટ્રેક્ટર હોય છે. લાંબા તબક્કા અમે દિવસના પ્રવાસ તરીકે જ ગોઠવીએ છીએ; એક રાત બચાવવા ડ્રાઇવરને અંધારા પછી હાંકવાનું ન કહો.
• ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીની રાતો રણની ટેન્ટ સિટીમાં લગભગ એકઅંકી તાપમાને પહોંચે છે, દિવસો ગરમ રહે છે — સૂર્યોદય અને પૂનમની સફર માટે બરાબર ગરમ કપડાં ભરો.
• સોમનાથ અને દ્વારકામાં મંદિરની અંદર કેમેરા, ફોન અને થેલા લઈ જવાની મનાઈ છે; મફત લોકર છે પણ આરતી ટાણે લાઇનો લાંબી હોય છે, એટલે જે મુકાય તે ગાડીમાં જ મૂકી દો.

વ્યક્તિદીઠ, રોજનો, જમીન પરનો ખર્ચ — ભોજન, સ્થાનિક વાહન અને પ્રવેશ ટિકિટ. ફ્લાઇટ અને હોટેલ પેકેજની કિંમતમાં છે, અહીં નહીં.